Kültür Hüsnü Atasoy ve fotoğraf sanatı: Gerçek hazine dünyanın sokaklarında (1)

Hüsnü Atasoy ve fotoğraf sanatı: Gerçek hazine dünyanın sokaklarında (1)

“Bir sokak fotoğrafçısı olarak, hiçbir zaman güzel görüntülerin peşinde olmamayı seçtim ben. 'İyi fotoğraf' için yıllardır sokaklardayım ve o iyi fotoğrafı yakalayabilmenin ne kadar zorlu ve acılı olduğunu biliyorum.”

Yıllarca Asya ve Afrikaʼnın ücra sokaklarında dolaşıp enstantaneler yakaladıktan sonra Amsterdamʼa yerleşen fotoğraf sanatçısı Hüsnü Atasoy, sorularımızı yanıtladı ve hem dünyanın hem de fotoğrafın hallerini anlattı.

– Dünyanın sokaklarını, daha doğrusu “başka bir dünyanın” sokaklarını fotoğraflıyorsunuz. Mizansenlerden kaçıyorsunuz, hatta karşısınız: Yani önceden kurgulanıp hazırlanmış sahnelerin fotoğraflarını çekmiyorsunuz. Anlık saptamalardan, enstantanelerden oluşuyor işleriniz. Somut hayatın içinden görüntüler bunlar. Şöyle soralım: Şimdi yaşadığınız Avrupaʼnın sokaklarında “başka bir dünyadan aşina olduğunuz” görüntüler hiç mi yok? İyi bildiğiniz Uzakdoğu sokaklarıyla bir Almanya ve Hollandaʼnın sokakları arasında nasıl bir farklılık, hatta tezat var?

HÜSNÜ ATASOY – Dünyanın ulaşabildiğim sokaklarında dolaşırken (ki, günler ve geceler boyu ömrüm sokaklarda geçer) bir kurgu yaratma ve onun için çırpınma telaşında asla olmam. Hangi coğrafyada olursam olayım, devinen hayatın içinde, gizli-saklı demeyelim ama, kendimi pek göstermeden dolanır gözlem yaparım. Gözlem, iyi fotoğrafa giden en önemli unsurlardan biridir. Sokakta akan hayatın içinde insan davranış ve yaşam biçimini çözmeden fotoğraf çekmeye başlamak, fotoğrafçıyı tuzağa çeker.


Kameram, önce yüreğim, sonra beynim ve en son gözlerimdir. Bu üç unsurun bir hizaya gelmeden iyi fotoğrafa ulaşılamayacağını, bunu en iyi anlatan büyük usta Henri Cartier Bressonʼdan beri biliyorum.

Anlık saptamaların (çekimlerin) aslında “o anʼa” gelene değin bir geçmişi vardır ve “o an” deklanşöre basılıyorsa, tüm geçmiş o kareye oturur ve sabitlendiği andan itibaren sonsuza kadar bilinmez (!) yolculuğu başlar fotoğrafın.

Bunları şunun için söylüyorum: Dünyanın tüm sokaklarının kendilerine has hikâyeleri vardır. Yaşamın kurgusu, ritmi, davranış biçimleri her coğrafyada farklıdır. Aslolan, fotoğrafçının o farkın ayırdına vararak adımladığı sokakların kültürüne, yaşam biçimine ve daha bir dolu farklılıklara kendi birikim penceresinden nasıl baktığı ve fotoğrafa nasıl aktarabildiğidir.

Buradan devam edersek, uzun yıllar yaşadığım Hindistan, Hong Kong ve defalarca dolaştığım Sri Lanka, Nepal, Kamboçya, Laos, Japonya sokaklarında karşılaştıklarım ile Türkiyeʼnin veya herhangi bir Avrupa kentinin sokaklarında karşılaştığım anlar çok farklılıklarla dolu.

GÖRÜNTÜ VE FOTOĞRAF

Her ülkenin kendine has bir ulus karakteri, yaşam biçimi, hayatı sürdürme şekli, insani ilişkiler farkındalığı ve bunlarla ilintili olarak kültür birikiminden gelen hayatı kavrama va davranış biçimi var. Bu farkındalıkları kavramadan paldır küldür açgözlülükle sokaklarda fotoğraf avına çıkan kişi, fena halde tuzağa düşer. Elde ettiği görüntülerin “güzel, çok güzel” olduğu düşüncesi ile etrafına gönül rahatlığı ile caka satabilir. Hatta bu “güzel” görüntüler büyük bir kesim tarafından kabul bile görebilir. Ancak elde ettiğimiz görüntüler, nereyi, neyi, kimi ve daha birçok şeyi anlatır yeterliliğe sahip mi? Eğer bunlara doyurucu yanıtlar veremiyorsa fotoğraflar, onlar sadece görüntü olarak, evet, belki “güzel görüntüler” olarak kalır.

Bir sokak fotoğrafçısı olarak, hiçbir zaman güzel görüntülerin peşinde olmamayı seçtim ben. “İyi fotoğraf” için yıllardır sokaklardayım ve o iyi fotoğrafı yakalayabilmenin ne kadar zorlu ve acılı olduğunu biliyorum.

Uzak ülkeler ile Avrupa sokaklarını sözcükler ile kıyaslayarak anlatmak benim becerebileceğim bir iş değil. Bunu kalemi sağlam olanlara bırakmaktan yanayım. Her dolaştığım (aslında buna “yaşadığım” demek daha doğru) coğrafyanın sokak portfolyolarını ayrı ayrı ortaya dökmek taraftarıyım. Aradaki benzerlikleri ya da farklılıkları fotoğraf zaten anlatıyor olacak. Fotoğraf izleyicisi bu farkı görüp yorumlayacaktır.

JOSEF KOUDELKA’NIN UYARISI

– Fotoğraf bugün sizce mesela bir Avrupa başkentinde neyi temsil ediyor? Neleri saptayabiliyor? Neler yapabilir, nasıl bir işlevi var?

HÜSNÜ ATASOY – Fotoğrafın neyi temsil ettiği değil, ama fotoğrafçının hangi ideolojiyi temsil ettiği üzerinden gitmemiz gerek. Fotoğrafın o kadar çok dalı var ve bu kollar o kadar geniş ki, fotoğrafçının kendi çizgisini belirleyip neyi, kime, ne amaçla ve nasıl göstermesi gerektiğine karar vermesi gerek.

Görece olarak, Avrupa şu an Ortadoğu cehennemi gibi bir durumun içinde değil belki. Ama Avrupa başkentleri dünyanın geri kalan ülkelerinden daha sorunsuz, daha rahat, bir eli yağda bir eli balda bir yaşamın içinde gibi de görüntü vermiyor…

Her ne kadar savaş yaşamıyor görünse de, Ortadoğu cehennemine gizli ya da açık katkılarının karşılığını sokaklarında çaresiz dolanıp el avuç açan, evsiz yurtsuz yaşayan göçmenlerle alıyor. İnsanlarının ciddi bir bölümü yeterli ekonomik rahatlık içinde değil. Çoğu, sosyal ve sağlık hizmetlerinden görünürdeki refaha göre yeterli payı alamıyor. Yine insanlar insanca yaşayabileceği konutlarda yaşamıyorlar. Emekli olduklarında, yaşlılıklarında, geri kalan ömürlerini nasıl geçireceklerini kara kara düşündükleri acımasız ücret politikaları altında eziliyorlar.

Saymaya kalkarsak, Avrupa ülkeleri diğer ülkelerden pek de fazlaca refahın içinde değil.

ÜRETİLEN FOTOĞRAFLARIN KADERİ

Burada Avrupalı fotoğrafçının tavrı devreye girer bana kalırsa. Tek bir fotoğrafın dünyayı değiştirmesini beklemek yerine, tek tek fotoğrafçıların yukarıda saymaya çalıştığımız sorunlar üzerinden işler üretmeleri gerek. Aslında üretilmediğini sanmıyorum. Avrupaʼda yaşayan fotoğrafçıların bu konulara kafa yorduğu, tek tek konuların izinden giderek sağlam portfolyolar ürettikleri kanısındayım.

Temel sorun şu: Bu fotoğrafçılar görünür olabiliyorlar mı? Ürettikleri işlerle medyada ne kadar yer alabiliyorlar ve nasıl bir dalgalanma yaratıyorlar? Ya da gerçekten bir dalgalanma olabiliyor mu?

Dijital çağda, artık herkesin kendini fotoğrafçı ilan ettiği sanal platformlarla kuşatılmış bir dünya içinde, akıl almaz bir görüntü bombardımanı altında yaşıyoruz. Basılı medyanın neredeyse artık son nefesini vermek üzere olduğunu görüyoruz. İster dijital medya platformlarında, ister başka platformlarda artık her şey gibi fotoğraf da ışık hızıyla tüketiliyor.

Benim gözümde, yaşayan fotoğrafçılar içinde şu an en önemli isim olan Josef Koudelka ile bundan altı yıl önce tanışma ve bir akşam yemeğinde sohbet etme şansım olmuştu. O akşam yemeğinde sohbet dönüp dolaşıp bugüne geldiğinde ona bir soru sormuştuk: “Usta, bugün geldiğimiz durumda dijital fotoğraf için ne diyorsun?” Bu kısacık soruya hiç zaman geçirmeden hemen yanıtını vermişti: “Fotoğrafın geleceği çok parlak, ama aynı şeyi fotoğrafçılar için söyleyemem!”

Evet, bu sözün üzerinden altı yıl geçti ve o sözünü ettiği parlak günler şimdi gelmiş gibi görünüyor. Ama nasıl bir parlaklık bu? Çevreye biraz alıcı gözle baktığımızda parlayan bir şey görüyor muyuz? Bana göre, kocaman bir “Hayır”…

ÖDENEN BEDELLER

İki büyük dünya savaşı, Kore, Vietnam, Afrikaʼda bağımsızlık savaşları ve soykırımlar, Latin Amerika ülkelerindeki kanlı darbeler, başkaldırılar ve bunlara benzer bir dolu yaşanmış acı, fotoğrafçıların korkusuzca, hayatları pahasına yaptığı çalışmalar ile insanlık tarihindeki yerini aldı.

Peki, ya yakın tarihte olanlar? Fotoğrafçılar yine çalışıyor ve üretiyorlar, ama medyada yer bulabiliyorlar mı? Ya da, Vietnam savaşında olduğu gibi, o dönemin fotoğrafçıları kadar bütün cephelerde çalışıp dünyaya olanı biteni yansıtabiliyorlar mı? Çalışamıyorlar!

Çünkü savaşların ağababalarının gözleri artık açıldı ve fotoğrafçıların her yerde özgürce çalışmasını istemiyorlar, engelliyorlar. Daha doğrusu cephelere yaklaştırmıyorlar bile. Biliyorlar çünkü, en son Vietnam savaşında ipliklerinin nasıl pazara çıktığını. Ordunun gözetiminde “çalışan”, iliştirilmiş muhabirler ve fotoğrafçılar var artık savaşlarda. Yalnızca ordunun izin verdiği görüntü yayınlanabiliyor. Gerisine kesinlikle hoşgörü yok!

Körfez savaşları, Yugoslavyaʼnın parçalanmasıyla biten kanlı içsavaş , Afrika Baharı (Ne demekse?), Libyaʼda olanlar, Suriyeʼde sürmekte olan savaş ortamında fotoğrafçılar her türlü engele karşı yine de fotoğraflar ürettiler belki ama, yayınlanabiliyor mu?

Fotoğraf, tek bir fotoğraf, onu izleyen kitlelerde çok büyük bir etki yaratabilir. Fotoğraf tarihi böyle örneklerle doludur. Fotoğraf her şeyi saptayabilir. Bu her şeyin içine aklınıza ne geliyorsa girer. Her ortamda, mecralarda görünür olabiliyor mu? Temel sorun bu!

Popüler kültür çağının korkunç arsız, tüketmeye, anında tüketmeye ve anında unutmaya kurgulanmış ortamında, fotoğrafçıların işleri sanıldığı kadar kolay görünmüyor.

HALKWEB – AMSTERDAM

Kaynak: www.kültür.eu

Popüler Haberler

500 bin için başvurdular, Stuttgart “5 bin kişi” dedi: Kim bu “korona yasağı“ karşıtları?

Almanya’da mart ayından bu yana süren ve gittikçe büyüyen korona protestoları adeta tsunamiye dönüştü. Stuttgart’ta cumartesi günü 500 bin kişi sokağa çıkmaya hazırlanıyordu. Saatler kala Stuttgart Belediyesi salgın tedbirleri çerçevesinde  “500 bin değil 5 bin” dedi. Gösterinin organizatörleri dava açtı.

Almanya’nın Türkçe radyosu artık 20 yaşında bir genç

BERLİN  Fotoğraflar: Mesut HASTÜRK Artık 20 yaşında bir genç olarak bakılan ve 24 saat Türkçe yayın yapan Federal Almanya’nın en etkili radyosu Metropol FM, zorlu bir...

Maske yok, test yok: Almanya’da Türk inşaat işçileri koronaya yakalandı

Salgın döneminde “Stuttgart 21” şantiyelerinde çalışan ve Türkiye’den getirilen 6 inşaat işçisinin koronavirüse yakalandığı haberi Almanya’da ortalığı karıştırdı. Türk inşaat firması ERFA bünyesinde çalışan 6 Türk işçide koronovirüsü tespit edilirken, ikisi hastaneye kaldırıldı. 4’ü ise barınma yerlerinde iki hafta tutulacak.

Avukat İlke Çakar uyardı: “Türkiye’den emeklilikte zam öncesi son 2 gün“

Türk hukukçu ve sosyal güvenlik alanında uzman avukat İlke Çakar, Avrupalı Türklere seslenerek “Türkiye’den emeklilikte zam öncesi son 2 gün fırsatını değerlendirin” dedi.

Sosyal medyada bu karikatür dolaşıyor: “Atatürk ayakkabılı Erdoğan”

Almanya’da Twitter, WhatsApp ve Facebook gibi sosyal paylaşım sitelerinden, ayağına bol gelen Atatürk ayakkabıları ile aynaya bakan Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan karikatürü dolaşıyor.

Tüm Haberler

Alman milliyetçilerin işçi sınıfından destek alma hesapları: Sağ popülistler sendika binasını işgal etti

Sağcı eylemcilerin Alman Sendikalar Birliği sendika işgali, yeni soru işaretlerine neden oldu. Polis binaya izinsiz giren 5 milliyetçi eylemciyi itfaiye ekiplerinin yardımı ile aşağıya indirdi ve gözaltına aldı.
dd

Avusturya fena karıştı: “Büyükelçi Ozan Ceyhun Hıristiyanları aşağıladı” iddiası

Avusturya Büyükelçisi Ozan Ceyhun'un AKP destekli Ramazan toplantısında Hıristiyan ve Avusturya değerlerini rencide edici ifadelere yer verdiği iddiası Viyana'ya bir bomba gibi düştü. Açıklama için Uyum Bakanlığına davet edilen “eski solcu” Ceyhun, “Yanlış anlaşıldım” derken, konuşmanın videosunda yer alan ifadelerin kuşkuya yer bırakmadığı ileri sürüldü. 
dd

“Merkel farkı”: Almanya’nın koronavirüsle mücadelesinde kadınca yaklaşım etkili olmuş

Federal Almanya, uluslararası değerlendirmelere göre, koronavirüsle mücadelede başarılı ülkeler arasında yer alıyor. Berlin eyalet milletvekili Emine Demirbüken-Wegner bu başarının “bir kadın farkı” olarak görülmesini önerdi.
dd

AB’nin geleceği: İngilizlere göre Avrupa yeniden nasıl şekilleniyor?

Pandeminin, Avrupa Birliği’ni çözülmeye götürebileceğine dair bir  analiz İngiliz The Guardian gazetesinde yayınlandı. Çözülmenin  birden fazla adımdan oluşacağına dikkat çekilen değerlendirmede, Avrupa Birliği’nin yıkıcı darbeler alacağı belirtiliyor.  
dd

Stuttgart Başkonsolosu Öner: “Gençlerimiz 19 Mayıs ruhuyla her iki topluma da yarar sağlayacak”

Esslingen Nürtingen ve Çevresi Türk Okul Aile Birlikleri Derneği (Toab Ess/Nür) “19 Mayıs Atatürk’ü Anma Gençlik ve Spor Bayramı” kutlamaları çerçevesinde dijital şölene damgasını vurdu.
dd

Almanya’nın dört bir köşesinde Atatürk’ün Gençliğe Hitabesi’ni okudular

Almanya’daki Türkiye kökenli gençler ülkenin dört bir yanında çektikleri videolarla özel bir 19 Mayıs kutlaması gerçekleştirdiler.
dd

Kabare ustası Muhsin Omurca: “Korona çağının ‘en komiği’ sağ popülistler”

Muhsin Omurca korona yasağı karşıtlarına  seslendi: “Koronanın ‘en komiği’ sağ popülistler ve komplo teoriciler. Ne kadar komik olduklarını bilseler bu işten iyi para kazanırlardı”
dd

Stuttgart korona gösterilerinin kalesine dönüştü: Polis ceza yağdırdı

Almanya'da kentlerde düzenlenen korona önlemlerini protesto gösterileri bir kez daha sağ popülistlerin ve komplo teoricilerin şovuna dönüştü. Haftalardır korona yasağı karşıtlarının eylemlerine sahne olan Stuttgart adeta salgın gösterilerinin kalesi durumunda. Polis kurallara uymayan eylemcilere ceza yağdırdı.
dd